Islamski system finansowy

Porównanie systemów finansowych wyraźnie pokazuje, czym bankowość tradycyjna różni się od finansów islamskich. 

Kluczowa różnica sprowadza się do sposobu traktowania kapitału i oceny ryzyka. Zgodnie ze standardami AAOIFI, opartymi ściśle na prawie szariatu, w systemie islamskim obowiązuje kategoryczny zakaz pobierania i płacenia odsetek (Riba). Pieniądz nie może generować zysku sam z siebie. Zamiast tradycyjnych kredytów, system ten opiera się na mechanizmach wspólnego ponoszenia ryzyka, na przykład poprzez zakładanie spółek partnerskich (Musharakah). Duży nacisk kładzie się również na społeczną odpowiedzialność, co przejawia się w obowiązkowym podatku majątkowym na rzecz potrzebujących (Zakat).   

Jeśli chodzi o wykorzystanie zachodnich instrumentów finansowych, system islamski jest dość elastyczny, ale posiada sztywne granice. 

Wiele klasycznych rozwiązań ma swoje odpowiedniki dostosowane do wymogów religijnych. Przykładowo, zamiast tradycyjnego kredytu z oprocentowaniem stosuje się model sprzedaży z ustaloną marżą, a zachodnie obligacje zastępuje się certyfikatami inwestycyjnymi powiązanymi z fizycznymi aktywami. Nie można jednak skopiować wszystkiego. 

Bankowość islamska całkowicie odrzuca instrumenty czysto spekulacyjne, krótką sprzedaż oraz skomplikowane instrumenty pochodne, ponieważ opierają się one na zbyt dużym ryzyku i niepewności (Gharar). 

Ponadto wykluczone są wszelkie inwestycje w branże uznawane za nieetyczne, takie jak hazard, produkcja alkoholu czy broni.

Taki model, w którym każda transakcja finansowa musi mieć pokrycie w realnej gospodarce, ma istotne zalety. Przede wszystkim system ten wykazuje znacznie większą odporność na bańki spekulacyjne. Doskonałym historycznym przykładem jest globalny kryzys finansowy z 2008 roku. Instytucje islamskie ucierpiały w nim w o wiele mniejszym stopniu niż banki zachodnie. Wynikało to z faktu, że ich portfele nie były obciążone toksycznymi, wirtualnymi długami, a systemowy zakaz nadmiernego lewarowania (inwestowania z pożyczonych środków) uchronił je przed gwałtowną utratą płynności.

Literatura podstawowa:

Górak-Sosnowska K., Masiukiewicz P., Bankowość muzułmańska, Wydawnictwo SGH, Warszawa 2013.

Sobol I., Rozwój bankowości islamskiej. Uwarunkowania, problemy, perspektywy, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2019.